گزارش تحلیلی: قرارداد راهبردی کشاورزی میان ازبکستان و بلاروس
مقدمه
در تاریخ ۱۵ آوریل ۲۰۲۶، خبری مهم در حوزه همکاریهای کشاورزی منطقه منتشر شد: "Belarusda 4 ming gektar yer ijarasi va 60 ming tonna eksport bo‘yicha kelishuvlar imzolandi" (در بلاروس، قرارداد اجاره ۴ هزار هکتار زمین و صادرات ۶۰ هزار تن امضا شد). این توافقنامه که میان هیئتی از استان قشقادریو ازبکستان و طرفهای بلاروسی منعقد گردید، نشاندهنده تحولی اساسی در رویکرد ازبکستان به سرمایهگذاری فرامرزی در بخش کشاورزی و همچنین گامی مهم در مسیر گسترش روابط اقتصادی دو کشور است.
این گزارش به بررسی جزئیات فنی قرارداد، تحلیل ابعاد اقتصادی و سیاسی آن، و ارزیابی پیامدهای احتمالی این همکاری راهبردی میپردازد.
جزئیات اصلی قرارداد
بخش اول: اجاره زمین
طرف ازبکستانی به نمایندگی از شرکتهای "Asl Yuksalish Savdo" و "Muborak qorako‘lchilik" موفق به امضای قراردادی برای اجاره بلندمدت ۴ هزار هکتار زمین کشاورزی در مناطق براسلاف، شومیلین و پوستاوی استان ویتبسک بلاروس شده است. در گام نخست این پروژه بزرگ، قرار است یک هزار رأس گاو پرورش یابد. این اقدام را میتوان نخستین سرمایهگذاری گسترده ازبکستان در زیرساختهای کشاورزی فراتر از مرزهای خود تلقی کرد.
بخش دوم: توافق صادراتی
همزمان با قرارداد اجاره زمین، شرکت "Asl Yuksalish Savdo" قراردادی با شبکه فروش زنجیرهای "دوبرونوم" (Dobronom) بلاروس امضا کرده است که بر اساس آن، سالانه ۶۰ هزار تن محصولات کشاورزی از ازبکستان به بلاروس صادر خواهد شد. این محصولات شامل خشکبار، حبوبات، گیاهان علوفهای و انگور است.
بخش سوم: همکاریهای بشردوستانه
فراتر از ابعاد اقتصادی، دو طرف بر گسترش همکاریهای فرهنگی و گردشگری نیز توافق کردهاند. برنامهریزی شده است که تورهای آشناسازی متقابل برای فعالان صنعت گردشگری دو کشور برگزار شود. همچنین تئاتر استان قشقادریو قرار است در شهر مینسک به روی صحنه برود.
تحلیل ابعاد اقتصادی
۱. تغییر پارادایم در سرمایهگذاری کشاورزی ازبکستان
بهطور سنتی، ازبکستان به عنوان کشوری با منابع آبی و اراضی حاصلخیز، عمدتاً سرمایهگذار داخلی در بخش کشاورزی بوده است. اما قرارداد اخیر نشان میدهد که ازبکستان آماده است تا با سرمایهگذاری در خاک بلاروس، زنجیره تأمین خود را به بازار اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) نزدیکتر کند. بلاروس به عنوان دروازهای به روسیه و سایر کشورهای عضو EAEU شناخته میشود و حضور مستقیم تولیدی ازبکستان در این کشور میتواند موانع تعرفهای و لجستیکی را کاهش دهد.
۲. توازن تجاری و امنیت غذایی
آمارهای رسمی نشان میدهد که تجارت دوجانبه ازبکستان و بلاروس در سال گذشته به نزدیک یک میلیارد دلار رسیده و ۲۵ درصد رشد داشته است. با این حال، ترکیب تجاری عمدتاً شامل واردات ماشینآلات و تجهیزات از بلاروس در مقابل صادرات محصولات کشاورزی و نساجی از ازبکستان بوده است. قرارداد جدید این الگو را تقویت میکند، اما در عین حال، سرمایهگذاری ازبکستان در بخش دامپروری بلاروس را نیز شامل میشود که نشاندهنده عمق استراتژیک بیشتر است.
بلاروس با چالشهایی در بخش سرمایهگذاری ثابت مواجه است؛ به طوری که در ژانویه ۲۰۲۶، سرمایهگذاری در این کشور ۸۸ درصد سطح سال قبل بوده است. ورود سرمایه ازبکستان به ویژه در بخش کشاورزی که بلاروس در آن عملکرد خوبی داشته، میتواند راهگشا باشد.
زمینههای سیاسی و دیپلماتیک
این قرارداد در ادامه موجی از دیدارهای سطحبالا میان دو کشور منعقد شده است. در فوریه ۲۰۲۶، الکساندر تورچین، نخستوزیر بلاروس، به ازبکستان سفر کرد و با شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان دیدار نمود. در این دیدار، دو طرف بر گسترش همکاریهای چندجانبه به ویژه در حوزه کشاورزی، ماشینسازی، داروسازی و صنایع غذایی تأکید کردند.
همچنین در آوریل ۲۰۲۶، وزیر صنعت بلاروس در حاشیه نمایشگاه "اینوپروم. آسیای مرکزی" با همتای ازبکستانی خود دیدار کرد و بر توسعه همکاریهای صنعتی و تجاری صحه گذاشت. این رایزنیها نشان میدهد که کریدور دیپلماتیک میان تاشکند و مینسک در حال تقویت است و دو کشور به دنبال تنوعبخشیدن به شرکای تجاری خود هستند تا وابستگی به قدرتهای سنتی را کاهش دهند.
تحلیل ژئوپلیتیک: چرایی بلاروس؟
انتخاب بلاروس به عنوان مقصد سرمایهگذاری کشاورزی ازبکستان بیدلیل نیست:
- عضویت در EAEU: بلاروس عضوی از اتحادیه اقتصادی اوراسیا است که شامل روسیه، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان میشود. سرمایهگذاری در بلاروس میتواند محصولات ازبکستان را با تعرفههای ترجیحی به بازار ۱۸۰ میلیون نفری این اتحادیه برساند.
- بستر قانونی مناسب: دولت بلاروس در سالهای اخیر تلاش کرده است محیط جذابی برای سرمایهگذاران خارجی ایجاد کند. برنامه جدید یارانهدهی به کشاورزان برای خرید تجهیزات داخلی (بیش از ۲۵۰۰ دستگاه تراکتور و ادوات سنگین) نشان میدهد که مینسک به دنبال مکانیزاسیون کشاورزی و جذب سرمایهگذاری است.
- کاهش وابستگی به روسیه: اگرچه بلاروس همچنان شریک استراتژیک روسیه محسوب میشود، اما تحریمهای غرب علیه روسیه و بلاروس، مینسک را به سمت تنوعبخشی به شرکای تجاری خود سوق داده است. ازبکستان با ۳۶ میلیون جمعیت و اقتصادی پویا، گزینه جذابی محسوب میشود.
- کمبود زمین در ازبکستان: با وجود وسعت قابلتوجه ازبکستان، کمبود آب و فرسایش خاک در برخی مناطق، لزوم سرمایهگذاری خارج از مرزها را ایجاد کرده است. بلاروس با بارندگی مناسب و خاک حاصلخیز سیاه (Chernozem) شرایط ایدهآلی برای کشاورزی دارد.
چالشها و ریسکها
اگرچه این قرارداد فرصتهای بزرگی ایجاد میکند، اما با چالشهایی نیز همراه است:
- ریسک لجستیکی: فاصله ۳۵۰۰ کیلومتری میان قشقادریو و استان ویتبسک، هزینههای حمل و نقل را افزایش میدهد. همچنین تأمین علوفه و نهادههای دامی در بلاروس ممکن است در فصول سرد سال با مشکل مواجه شود.
- ریسک سیاسی: تحریمهای غرب علیه بلاروس و روسیه میتواند بر تأمین تجهیزات و فناوریهای وارداتی تأثیر بگذارد. ازبکستان باید مراقب باشد که سرمایهگذاری در بلاروس به نقض تحریمهای بینالمللی منجر نشود.
- رقابت محلی: کشاورزان بلاروسی ممکن است با ورود سرمایه ازبکستان به زمینهای دولتی مخالفت کنند، هرچند مقامات محلی وعده دادهاند که این پروژه اشتغالزایی و توسعه را به همراه خواهد داشت.
- تفاوت اقلیمی: بلاروس زمستانهای سرد و طولانی دارد که میتواند پرورش گاو در فضای باز را با مشکل مواجه کند. نیاز به ساخت سالنهای سرپوشیده و تأمین علوفه زمستانه از هزینههای بالای پروژه است.
جمعبندی و چشمانداز
قرارداد اجاره ۴ هزار هکتار زمین و صادرات ۶۰ هزار تن محصولات کشاورزی میان ازبکستان و بلاروس، یک نقطه عطف در همکاریهای اقتصادی منطقه به شمار میرود. این توافق نه تنها ازبکستان را به یک سرمایهگذار فرامرزی در حوزه کشاورزی تبدیل میکند، بلکه الگویی جدید برای همکاریهای جنوب-شمال در قلمرو کشورهای همسود فراهم میآورد.
این قرارداد نشان میدهد که ازبکستان به دنبال تضمین امنیت غذایی بلندمدت خود و دستیابی به بازارهای صادراتی مطمئنتر است و بلاروس نیز به خوبی از موقعیت جغرافیایی و سیاسی خود برای جذب سرمایههای خارجی بهره میبرد.
در صورت موفقیت این پروژه، میتوان انتظار داشت که سرمایهگذاریهای مشابهی در سایر استانهای بلاروس و حتی دیگر کشورهای عضو EAEU صورت گیرد. همچنین این همکاری میتواند زمینهساز پروژههای مشترک در حوزه صنایع تبدیلی و تولید خوراک دام و طیور شود. نظارت دقیق بر اجرای این توافق و بهکارگیری تجربیات آن در قراردادهای آتی، کلید موفقیت بلندمدت این مدل همکاری خواهد بود.
بوژمهرانی
1405/02/23 20:22:43ازبکستانی ها با همین فرمون پیش برن به قطب تولید کشاورزی منطقه تبدیل میشن.
ساسان مقدم
1405/02/30 08:00:00اجاره ۴ هزار هکتار زمین در بلاروس توسط یک شرکت ازبکستانی واقعاً اتفاق بیسابقهای است. به نظرم این هوشمندانه است که ازبکستان دارد زنجیره تأمین خودش را به بازار EAEU نزدیک میکند. کاش ایران هم چنین نگاه فرامرزی به سرمایهگذاری کشاورزی داشت، مخصوصاً در کشورهایی با خاک حاصلخیز و آب فراوان.
نسترن واحدی
1405/02/30 08:07:00نکته جالب برای من توازن تجاری بود. اینکه تجارت دو کشور به نزدیک یک میلیارد دلار رسیده و ۲۵ درصد رشد داشته، آمار خوبی است. اما هنوز هم ترکیب تجاری عمدتاً شامل واردات ماشینآلات از بلاروس در مقابل صادرات محصولات کشاورزی از ازبکستان است. به نظر شما این الگو متوازن است یا ازبکستان دارد وابسته میشود؟
پوریا حیدریان
1405/02/30 08:14:00انتخاب استان ویتبسک جالب است. این منطقه در شمال بلاروس و نزدیک مرز روسیه و لتونی قرار دارد. موقعیت مکانی میتواند برای صادرات مجدد به کشورهای همسایه بسیار راهبردی باشد. سوال من این است که آیا زیرساختهای حمل و نقل ریلی و جادهای در این استان برای جابجایی محصولات کشاورزی مناسب است؟
سارا قربانی
1405/02/30 08:21:00بخش بشردوستانه قرارداد برای من خیلی جذاب بود. اینکه تئاتر استان قشقادریو قرار است در مینسک به روی صحنه برود و تورهای آشناسازی برای فعالان گردشگری برگزار شود، نشان میدهد که دو کشور فقط به دنبال سود اقتصادی نیستند، بلکه به دنبال پیوندهای فرهنگی عمیقتر هم هستند. این خیلی ارزشمند است.
کامبیز رسولی
1405/02/30 08:28:00تحلیل ژئوپلیتیک این قرارداد عالی بود. اینکه بلاروس به عنوان دروازه ورود به بازار ۱۸۰ میلیون نفری EAEU عمل میکند، یک مزیت رقابتی بزرگ برای ازبکستان ایجاد میکند. اما ریسک تحریمهای غرب علیه بلاروس و روسیه را نباید نادیده گرفت. ازبکستان چگونه میخواهد از نقض تحریمهای بینالمللی جلوگیری کند؟
ریحانه محمدی
1405/02/30 08:35:00یک هزار رأس گاو در گام نخست یعنی این پروژه فقط شروع کار است. صنعت دامپروری بلاروس به دلیل آب و هوای معتدل و علوفه مرغوب شهرت دارد. ترکیب دانش دامپروری بلاروس با سرمایه ازبکستان میتواند تولید گوشت و لبنیات باکیفیتی را رقم بزند. آیا این محصولات قرار است به ازبکستان برگردانده شوند یا در بازار محلی بلاروس و روسیه فروخته شوند؟
محمد آزاد
1405/02/30 08:42:00صادرات سالانه ۶۰ هزار تن محصولات کشاورزی از ازبکستان به بلاروس رقم قابل توجهی است. خشکبار، حبوبات، گیاهان علوفهای و انگور. بلاروس که خودش تولیدکننده محصولات کشاورزی است، چرا باید این حجم را وارد کند؟ شاید کیفیت محصولات ازبکستان در برخی اقلام مثل خشکبار و حبوبات بالاتر است یا قیمت تمامشده پایینتری دارد.
مهسا ستوده
1405/02/30 08:49:00نکته جالب در بخش چالشها، تفاوت اقلیمی بود. بلاروس زمستانهای سرد و طولانی دارد در حالی که ازبکستان تابستانهای گرم و خشک. پرورش گاو در فضای باز در بلاروس تقریباً غیرممکن است و نیاز به سالنهای سرپوشیده و هزینه بالای تأمین علوفه زمستانه دارد. آیا شرکت ازبکستانی تجربه چنین شرایط اقلیمی را دارد؟
بابک عسکری
1405/02/30 08:56:00ازبکستان به دنبال کاهش وابستگی به شرکای سنتی خود است و بلاروس هم به دنبال تنوعبخشی به شرکای تجاریاش. این همافزایی میتواند یک الگوی موفق برای همکاری جنوب-شمال باشد. اما سوال من این است: آیا کشورهای غربی با این همکاری مخالفتی ندارند؟ مخصوصاً با توجه به تحریمهایی که علیه بلاروس وجود دارد.
آتوسا کرمی
1405/02/30 09:03:00کمبود زمین و آب در ازبکستان یکی از دلایل اصلی این سرمایهگذاری فرامرزی است. این تصمیم خیلی عاقلانهای است که به جای مبارزه با محدودیتهای طبیعی، به دنبال فرصتهای خارج از مرزها بگردیم. بلاروس با خاک سیاه حاصلخیز و بارندگی مناسب، شرایط ایدهآلی برای کشاورزی دارد. کاش ایران هم در کشورهای همسایه شمالی خود مثل قزاقستان یا روسیه چنین سرمایهگذاریهایی میکرد.
علیرضا مهدوی
1405/02/30 09:10:00در این گزارش خواندم که سرمایهگذاری در بلاروس در ژانویه ۲۰۲۶ تنها ۸۸ درصد سطح سال قبل بوده است. یعنی سرمایهگذاران خارجی به بلاروس اعتماد کامل ندارند. ورود ازبکستان در چنین شرایطی یک حرکت جسورانه است. امیدوارم این جسارت نتیجه خوبی داشته باشد و دیگر سرمایهگذاران منطقه ای را هم ترغیب کند.
شهرزاد نجفی
1405/02/30 09:17:00شبکه فروش زنجیرهای "دوبرونوم" در بلاروس قرار است محصولات ازبکستان را توزیع کند. این یک دسترسی عالی به شبکه خردهفروشی مدرن است. آیا این محصولات با برند ازبکستان عرضه میشوند یا با برندهای محلی؟ اگر با برند خود ازبکستان باشد، میتواند به برندسازی محصولات کشاورزی این کشور در بازارهای بینالمللی کمک کند.
فرزاد مشیری
1405/02/30 09:24:00دیدار نخستوزیر بلاروس با رئیسجمهور ازبکستان در فوریه ۲۰۲۶ و دیدار وزیر صنعت بلاروس در آوریل ۲۰۲۶، نشان میدهد که این توافق حاصل رایزنیهای سطح بالایی بوده است. چنین حمایت سیاسی سطح بالایی، شانس موفقیت این پروژه را افزایش میدهد. امیدوارم این همکاری به سایر حوزهها مثل داروسازی و صنایع غذایی هم تسری پیدا کند.
ثنا عباسی
1405/02/30 09:31:00یکی از چالشهایی که اشاره کردید، ریسک لجستیکی و فاصله ۳۵۰۰ کیلومتری است. حمل محصولات کشاورزی تازه در این فاصله طولانی ممکن است کیفیت آنها را کاهش دهد. آیا قرار است محصولات به صورت فرآوری شده (مثلاً خشکبار و حبوبات بستهبندی شده) حمل شوند تا ماندگاری بالاتری داشته باشند؟ یا اینکه زنجیره سرد نیز در این پروژه پیشبینی شده است؟
یاسین مرادی
1405/02/30 09:38:00شرکتهای "Asl Yuksalish Savdo" و "Muborak qorako‘lchilik" به عنوان نمایندگان ازبکستان در این قرارداد حضور دارند. این شرکتها احتمالاً تجربه قبلی در حوزه دامپروری و کشاورزی دارند. آیا اطلاعات بیشتری از این دو شرکت و سابقه کاری آنها وجود دارد؟ شناخت پیشینه شرکای تجاری برای ارزیابی ریسک پروژه مهم است.
مهرناز طهماسبی
1405/02/30 09:45:00بلاروس اخیراً برنامه یارانهدهی به کشاورزان برای خرید تجهیزات داخلی تصویب کرده است. این نشان میدهد که مینسک به دنبال مکانیزاسیون کشاورزی است. آیا شرکت ازبکستانی میتواند از این یارانهها برای خرید تجهیزات کشاورزی مورد نیاز خود استفاده کند؟ یا اینکه این یارانهها فقط برای کشاورزان بلاروسی است؟
پارسا رضایی
1405/02/30 09:52:00من فکر میکنم مهمترین دستاورد این قرارداد، "یادگیری نهادی" است. ازبکستان با این سرمایهگذاری فرامرزی، تجربه ارزشمندی در زمینه تعامل با سیستم قانونی بلاروس، مذاکره با مقامات محلی و مدیریت یک پروژه کشاورزی در شرایط اقلیمی متفاوت کسب میکند. این تجربه در قراردادهای آینده با سایر کشورها بسیار ارزشمند خواهد بود.
هانیه احمدی
1405/02/30 09:59:00قرارداد اجاره زمین در سه منطقه براسلاف، شومیلین و پوستاوی استان ویتبسک امضا شده است. این مناطق احتمالاً از خاک حاصلخیز و دسترسی به منابع آبی مناسبی برخوردار هستند. آیا اطلاعات دقیقتری از نوع خاک، میزان بارندگی سالانه و دمای متوسط در این مناطق وجود دارد؟ چنین اطلاعاتی برای برنامهریزی دقیق کشت و پرورش ضروری است.
امید نجاری
1405/02/30 10:06:00رقابت محلی یکی از چالشهایی است که گزارش به آن اشاره کرده است. کشاورزان بلاروسی ممکن است با ورود سرمایه خارجی به زمینهای دولتی مخالفت کنند. تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد که ایجاد اشتغال محلی و انتقال دانش فنی میتواند این نگرانیها را کاهش دهد. آیا در این قرارداد بندی برای آموزش کشاورزان محلی یا ایجاد فرصتهای شغلی برای آنها پیشبینی شده است؟
فریبا شریفیان
1405/02/30 10:13:00این قرارداد از چند جهت تاریخی است: اولین سرمایهگذاری گسترده کشاورزی ازبکستان در خارج از مرزها، اولین اجاره بلندمدت زمین کشاورزی ازبکستان در بلاروس، و یک الگوی جدید برای همکاری جنوب-شمال. به نظر شما آیا کشورهای دیگر منطقه مثل قزاقستان یا ترکمنستان هم از این الگو پیروی خواهند کرد؟
رضا سلطانی
1405/02/30 10:20:00با وجود تمام فرصتها، ریسک سیاسی این پروژه را نباید نادیده گرفت. تحریمهای غرب علیه بلاروس ممکن است بانکها و مؤسسات مالی بینالمللی را از تأمین مالی این پروژه منع کند. آیا ازبکستان برنامه جایگزینی برای تأمین مالی بدون نقض تحریمها دارد؟ شاید استفاده از بانکهای روسیه یا چین یک راهکار باشد.
طاهره رستمی
1405/02/30 10:27:00استان قشقادریو که هیئت ازبکستانی از آنجا رهبری میشده، خود یکی از قطبهای کشاورزی ازبکستان است. به نظر میرسد این استان به دنبال انتقال تجربیات موفق خود به بلاروس و در عین حال بهرهگیری از ظرفیتهای بلاروس است. این یک همکاری برد-برد است. کاش استانهای دیگر ازبکستان هم چنین رویکردی داشته باشند.
بهناز جلالی
1405/02/30 10:34:00صادرات گیاهان علوفهای از ازبکستان به بلاروس بخش جالبی از قرارداد است. بلاروس که خودش تولیدکننده عمده علوفه است، چرا باید علوفه وارد کند؟ شاید کیفیت یا قیمت علوفه ازبکستان رقابتیتر است. یا شاید بلاروس در حال ایجاد تنوع در منابع تأمین علوفه خود است تا ریسک وابستگی به یک منبع را کاهش دهد.
کورش بهرامی
1405/02/30 10:41:00در صورت موفقیت این پروژه، پیشبینی شده که سرمایهگذاریهای مشابهی در سایر استانهای بلاروس و حتی دیگر کشورهای عضو EAEU صورت گیرد. این یعنی ازبکستان چشمانداز بلندمدتی برای حضور در بازار اوراسیا دارد. شاید در آینده شاهد احداث کارخانههای فرآوری محصولات کشاورزی ازبکستان در بلاروس نیز باشیم.
آرمین قاسمی
1405/02/30 10:48:00واقعاً گزارش تحلیلی جامع و مفیدی بود. تمام ابعاد قرارداد از جمله جزئیات فنی، تحلیل اقتصادی، زمینههای سیاسی و ریسکها به خوبی پوشش داده شده است. برای مردم و دولت ازبکستان آرزوی موفقیت در این سرمایهگذاری جسورانه دارم. امیدوارم این الگو به سایر کشورهای منطقه نیز تسری پیدا کند و شاهد همکاریهای اقتصادی بیشتری باشیم.