مقدمه
در هشتم سپتامبر ۲۰۲۶، خبری از تاشکند منتشر شد که نشاندهنده یک چرخش راهبردی در سیاست خارجی اقتصادی ازبکستان است: نخستین نشست کمیسیون بیندولتی همکاریهای اقتصادی ازبکستان و صربستان در بلگراد برگزار شد و طرفین توافق کردند مقدمات آغاز مذاکرات برای یک توافقنامه تجارت آزاد را فراهم کنند. این توافق، در صورت نهاییشدن، صربستان را به نخستین کشور اروپایی تبدیل میکند که با ازبکستان توافقنامه تجارت آزاد امضا میکند — رویدادی که میتواند دروازهای برای ورود کالاهای ازبکی به بازارهای اروپایی باشد.
حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۴۱.۹ میلیون دلار رسید که نسبت به سال قبل ۲۷ درصد رشد نشان میدهد . صادرات صربستان ۲۶.۳۹ میلیون دلار و واردات از ازبکستان ۱۵.۴۶ میلیون دلار بوده است. اما آنچه این خبر را مهمتر میکند، نه رقم کنونی تجارت، بلکه چشمانداز آن است: توافقنامه تجارت آزاد با تعرفه صفر میتواند این رقم را چند برابر کند.
چرا این توافقنامه برای ازبکستان اهمیت راهبردی دارد؟
ازبکستان کشوری محصور در خشکی است که برای دسترسی به بازارهای جهانی با محدودیتهای جغرافیایی جدی روبهروست. صربستان، اگرچه خود در بالکان محصور است، اما از یک مزیت کلیدی برخوردار است: عضویت در توافقنامه تجارت آزاد اروپای مرکزی (CEFTA) و روابط تجاری عمیق با اتحادیه اروپا. این کشور همچنین از سال ۲۰۲۱ توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) را اجرا میکند . به عبارت دیگر، صربستان میتواند به عنوان یک «پل تجاری» عمل کند که کالاهای ازبکی را به بازار ۵۰۰ میلیون نفری اروپا و بازار ۱۸۰ میلیون نفری اوراسیا متصل کند.
وزیر سرمایهگذاری، صنعت و تجارت ازبکستان، لعزیز قدرتوف، به صراحت اعلام کرده که این توافق تعرفه صفر را برای «کل طیف کالاها» بر مبنای متقابل پیشبینی میکند . وی تأکید کرده که اقتصاد دو کشور «رقابتی نیستند بلکه مکمل یکدیگرند» — جملهای که نشاندهنده تحلیل دقیق ساختار اقتصادی دو طرف است. ازبکستان میتواند محصولات کشاورزی، مواد معدنی و منسوجات خود را به صربستان صادر کند، در حالی که صربستان تجهیزات صنعتی، بذر و فناوری کشاورزی در اختیار ازبکستان قرار میدهد .
کشاورزی به عنوان پیشتاز روابط اقتصادی
دادههای نشست بلگراد نشان میدهد که کشاورزی و صنایع غذایی سریعترین رشد را در روابط دو کشور داشتهاند. صادرات محصولات کشاورزی و غذایی صربستان به ازبکستان در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۴.۱ درصد افزایش یافته است . این رشد چشمگیر، هم تقاضای رو به رشد ازبکستان برای فناوری و نهادههای کشاورزی را نشان میدهد و هم ظرفیت صربستان در این حوزه را.
در همین نشست، نمایندگان وزارت کشاورزی ازبکستان با شرکتهای صربستانی درباره ایجاد نهالستانهای مدرن و باغهای متراکم در منطقه جیزک مذاکره کردند. به طور خاص، پرورش نهالهای باکیفیت و گواهیشده با شرکت «Evro Kalem Trade Ltd» و همکاری با «KALEM VOĆ MILADINOVIĆ» در زمینه فناوریهای پیوند و باغهای فشرده مورد بحث قرار گرفت. قرار است گونههای سیب صادراتی از جمله «Pink Lady» با شرایط اقلیمی ازبکستان سازگار شده و در قطعات آزمایشی آزمایش شوند.
همچنین امکان آموزش ۲۰ تا ۳۰ دانشجو و متخصص صنعت در زمینه کشت مدرن نهال، پیوند زدن و باغبانی فشرده بررسی شد. این پروژه قرار است در موسسه تحقیقاتی باغبانی، تاکستان و شرابسازی آکادمیسین م. میرزایف راهاندازی شود. نمایندگان شرکت صربستانی قرار است در ماههای سپتامبر و اکتبر از ازبکستان بازدید کنند.
وزارت کشاورزی صربستان نیز اعلام کرده که دامداری و فرآوری گوشت از جمله حوزههای اصلی مذاکرات بوده است. طرفین جذب سرمایهگذاری برای توسعه تولید در صربستان با هدف تأمین محصولات برای بازار رو به رشد ازبکستان را بررسی کردند . همچنین توسعه کشاورزی فشرده و فناوریمحور، استفاده گستردهتر از دستاوردهای علمی، راهحلهای دیجیتال و هوش مصنوعی در دستور کار قرار گرفته است.
حوزههای فراتر از کشاورزی: داروسازی، نساجی و فناوری
توافقنامه تجارت آزاد تنها به کشاورزی محدود نمیشود. در نشست بلگراد، داروسازی، نساجی، مواد معدنی حیاتی، فناوریهای دیجیتال و هوش مصنوعی به عنوان حوزههای دارای اولویت شناسایی شدند . در حال حاضر ۱۰ شرکت با سرمایه صربستانی در ازبکستان فعالیت میکنند و طرفین توافق کردند همکاریهای صنعتی را گسترش داده و شرکتهای مشترک تأسیس کنند.
یکی از حوزههای نوظهور، همکاری در زمینه مواد معدنی حیاتی و «زمینشناسی دیجیتال» است. ازبکستان ذخایر قابل توجهی از مواد معدنی کمیاب دارد که برای صنایع فناوری پیشرفته و انرژیهای تجدیدپذیر حیاتی هستند. صربستان میتواند در استخراج و فرآوری این مواد، فناوری و سرمایهگذاری ارائه دهد.
همچنین همکاری در زمینه فناوری ۵G و پروژههای فناوری اطلاعات صادراتمحور مورد بررسی قرار گرفت . صربستان در سالهای اخیر به قطب فناوری اطلاعات در بالکان تبدیل شده و میتواند در توسعه صنعت فناوری ازبکستان نقش داشته باشد.
حمل و نقل: کلید تحقق تجارت آزاد
بدون زیرساخت حمل و نقل کارآمد، توافقنامه تجارت آزاد صرفاً روی کاغذ باقی میماند. به همین دلیل، طرفین همکاری در زمینه سادهسازی حمل و نقل بار و زیرساختهای راهآهن را بررسی کردند. پیشنهاد شده که تبادل الکترونیکی مجوزها و اطلاعات گمرکی اولیه برای تسهیل حمل بار معرفی شود .
مهمتر از آن، مشارکت احتمالی ازبکستان در نوسازی زیرساختهای راهآهن صربستان از جمله ساخت یک بخش ۲۰۰ کیلومتری مورد بحث قرار گرفت. قدرتوف این پروژه را «نخستین پروژهای دانست که سازندگان ازبکی را قادر میسازد وارد بازار اروپا شوند و در پروژههای ساختمانی در اروپا مشارکت کنند» . این اظهارنظر نشان میدهد که ازبکستان نه فقط به دنبال صادرات کالا، بلکه به دنبال صادرات خدمات فنی و مهندسی نیز هست.
همچنین مذاکرات برای راهاندازی پروازهای مستقیم بین دو کشور در جریان است. قدرتوف اعلام کرده که توافق در این زمینه حاصل شده و کار برای امضای سریع یک توافقنامه بیندولتی و آغاز پروازهای متقابل آغاز شده است . پروازهای مستقیم برای توسعه روابط تجاری و گردشگری حیاتی هستند و میتوانند تبادلات انسانی و تجاری را به طور قابل توجهی تسهیل کنند.
چشمانداز تجارت دو کشور: از ۴۲ میلیون دلار تا کجا؟
حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ به ۴۱.۹ میلیون دلار رسید که اگرچه رکورد محسوب میشود، اما در مقایسه با پتانسیل واقعی دو اقتصاد بسیار ناچیز است . برای درک این پتانسیل، کافی است بدانیم که صربستان در سال ۲۰۲۵ با اتحادیه اروپا تجارت چند میلیارد دلاری داشته و ازبکستان نیز با چین و روسیه روابط تجاری گستردهای دارد. حجم ۴۲ میلیون دلاری، کمتر از ۰.۱ درصد کل تجارت خارجی هر دو کشور است.
توافقنامه تجارت آزاد میتواند این وضعیت را تغییر دهد. تجربه سایر توافقنامههای تجارت آزاد نشان میدهد که حذف تعرفهها معمولاً در سالهای اولیه به رشد ۲۰ تا ۵۰ درصدی تجارت منجر میشود. اگر این توافقنامه اجرا شود، حجم تجارت دو کشور میتواند در بازه پنج ساله به چند صد میلیون دلار برسد.
برای ازبکستان، صربستان به عنوان «دروازهای برای شرکتهای ازبکی به بازارهای اروپای مرکزی و جنوب شرقی» عمل میکند . از طرف دیگر، نزدیکی به صربستان دسترسی شرکتهای صربستانی را به یکی از بزرگترین بازارهای آسیای مرکزی فراهم میکند. وزیر تجارت داخلی و خارجی صربستان، یاگودا لازارویچ، اعلام کرده که کشورش در حال بررسی گسترش واردات از ازبکستان به ویژه آجیل و میوههای خشک و همچنین فرآوری مواد خام ازبکی در کارخانههای صربستانی است .
جمعبندی
خبر آمادگی ازبکستان و صربستان برای مذاکره توافقنامه تجارت آزاد، نقطه عطفی در روابط اقتصادی دو کشور و یک گام راهبردی برای ازبکستان در جهت تنوعبخشی به شرکای تجاری و دسترسی به بازارهای اروپایی است. کشاورزی به عنوان پیشتاز این همکاری، میتواند الگویی برای سایر بخشها باشد. پروژههای باغبانی فشرده، نهالستانهای مدرن و آموزش نیروی متخصص نشان میدهد که این همکاری فراتر از تجارت ساده کالا است و به انتقال فناوری و ظرفیتسازی منجر میشود. موفقیت این توافقنامه به سه عامل بستگی دارد: سرعت نهاییسازی و امضای آن، حل مسائل حمل و نقل و زیرساخت، و ایجاد مکانیزمهای اجرایی مؤثر. اگر این شرایط فراهم شود، صربستان میتواند به الگویی برای سایر کشورهای اروپایی در توسعه روابط تجاری با ازبکستان تبدیل شود.
سامان فرهادی
1405/06/24 01:05:14خبر خیلی مهمی بود. اینکه ازبکستان داره با صربستان برای تجارت آزاد مذاکره میکنه نشون میده سیاست خارجی اقتصادی تاشکند داره به سمت تنوعبخشی به شرکای تجاری حرکت میکنه. ممنون از پوشش خبری.
هستی نیکپور
1405/06/24 01:22:38بخش مربوط به صربستان به عنوان پل تجاری به اروپا خیلی برام جالب بود. من نمیدونستم صربستان تو CEFTA عضوه و میتونه دروازه ورود کالاهای ازبکی به بازار اروپا باشه. این استراتژی هوشمندانهایه.
مرادی
1405/06/24 01:40:02حجم تجارت ۴۱.۹ میلیون دلاری واقعا کمه. اگه این توافقنامه نهایی بشه و تعرفهها صفر بشه، پتانسیل رشد چند برابری داره. من تو حوزه تجارت بینالملل کار میکنم و این نوع توافقنامهها معمولا اثرات سریعی دارن.
نیکا شریفی
1405/06/24 01:57:45مذاکرات درباره نهالستانهای مدرن و باغهای متراکم در جیزک خیلی جالب بود. سیب Pink Lady از گونههای صادراتی معروفه و اگه تو ازبکستان سازگار بشه، میتونه یه محصول صادراتی پرسود باشه. خبر خوبی بود.
پارسا کاظمی
1405/06/24 02:15:19من به شخصه فکر میکنم این توافقنامه میتونه الگویی برای سایر کشورهای منطقه باشه. ازبکستان با این حرکت نشون میده که میخواد از انزوای اقتصادی خارج بشه و به بازارهای جهانی متصل بشه. مسیر درستی رو انتخاب کرده.
غنچه رحمانی
1405/06/24 02:32:53همکاری تو زمینه حمل و نقل و زیرساخت راهآهن نکته کلیدی این خبر بود. بدون زیرساخت مناسب، توافقنامه تجارت آزاد فقط روی کاغذ میمونه. پیشنهاد تبادل الکترونیکی مجوزها و اطلاعات گمرکی هم اقدام عملی و خوبیه.
شایان احمدی
1405/06/24 02:50:27بخش آموزش ۲۰ تا ۳۰ دانشجو و متخصص تو زمینه باغبانی فشرده خیلی مهمه. انتقال دانش و فناوری از صربستان به ازبکستان میتونه اثرات بلندمدتی داشته باشه. این نوع همکاریها فقط تجارت ساده کالا نیست، ظرفیتسازی واقعیه.
ترلان اسدی
1405/06/24 03:08:41مهمترین بخش این خبر برای من اشاره به داروسازی، نساجی و مواد معدنی حیاتی بود. این حوزهها ارزش افزوده بالایی دارن و اگه ازبکستان بتونه تو این زمینهها با صربستان همکاری کنه، رشد اقتصادی قابل توجهی به دست میاره.
بردیا صادقی
1405/06/24 03:26:15من فکر میکنم این توافقنامه یه پیام سیاسی هم داره. ازبکستان با نزدیک شدن به صربستان، داره تعادل رو تو روابط خارجیش برقرار میکنه. این میتونه برای کل منطقه آسیای مرکزی اهمیت راهبردی داشته باشه.
مرادی
1405/06/24 03:43:48مذاکرات درباره پروازهای مستقیم بین دو کشور خبر خیلی خوبیه. پرواز مستقیم نه تنها تجارت رو تسهیل میکنه بلکه گردشگری رو هم رونق میده. من خودم علاقهمند به سفر به بالکان هستم و این خبر برام خوشحالکننده بود.
کیانوش نوری
1405/06/24 04:01:22صادرات محصولات کشاورزی صربستان به ازبکستان ۵۴.۱ درصد رشد داشته. این رقم خیلی معناداره. نشون میده که تقاضای ازبکستان برای فناوری و نهادههای کشاورزی بالاست و صربستان داره از این فرصت استفاده میکنه.
درسا فتحی
1405/06/24 04:19:07پروژه نوسازی راهآهن صربستان با مشارکت ازبکستان خیلی جالبه. اینکه قدرتوف گفته این نخستین پروژهایه که سازندگان ازبکی میتونن وارد بازار اروپا بشن، نشون میده که این همکاری فراتر از تجارت سادهست و به صادرات خدمات فنی و مهندسی هم منجر میشه.
ماهان رضایی
1405/06/24 04:36:41توافقنامه تجارت آزاد با صربستان میتونه برای ازبکستان یه دروازه به بازار ۵۰۰ میلیون نفری اروپا باشه. این استراتژی هوشمندانهایه چون صربستان هم CEFTA عضوه و هم با EAEU توافقنامه داره. ازبکستان داره از این موقعیت استفاده میکنه.
مهندس کریمی
1405/06/24 04:54:15بخش مربوط به ۱۰ شرکت با سرمایه صربستانی تو ازبکستان نکته مهمی بود. این رقم الان کمه ولی پتانسیل رشد زیادی داره. اگه توافقنامه نهایی بشه، شرکتهای بیشتری وارد بازار ازبکستان میشن و این میتونه اشتغال و انتقال فناوری ایجاد کنه.
دانیال شمس
1405/06/24 05:11:48من به عنوان کسی که تو صنعت نساجی کار میکنم، اشاره به نساجی به عنوان یکی از حوزههای اولویتدار برام خیلی جالب بود. ازبکستان تو تولید پنبه و منسوجات مزیت داره و صربستان میتونه تو فرآوری و صادرات به اروپا کمک کنه. ترکیب خوبیه.
صالحی
1405/06/24 05:29:22همکاری تو زمینه فناوری ۵G و هوش مصنوعی نشون میده که این توافقنامه فقط به تجارت سنتی محدود نمیشه. ازبکستان به دنبال توسعه صنعت فناوری اطلاعاتشه و صربستان تو این حوزه تجربه خوبی داره. آیندهنگرانه است.
آریو بهرامی
1405/06/24 05:46:56من فکر میکنم یکی از دلایل اصلی موفقیت احتمالی این توافقنامه، مکمل بودن اقتصاد دو کشوره. نه رقابت مستقیم وجود داره نه تضاد منافع. صربستان تو صنایع سنگین و ازبکستان تو مواد خام و کشاورزی قویه. این ترکیب پایداره.
سارینا مرادی
1405/06/24 06:04:29بخش مربوط به همکاری در زمینه مواد معدنی حیاتی و زمینشناسی دیجیتال خیلی مهمه. ازبکستان ذخایر خوبی از مواد معدنی کمیاب داره که برای صنایع فناوری پیشرفته حیاتیه. صربستان میتونه تو استخراج و فرآوری این مواد سرمایهگذاری کنه.
رهام کاظمی
1405/06/24 06:22:03اینکه این توافقنامه میتونه حجم تجارت دو کشور رو در بازه پنج ساله به چند صد میلیون دلار برسونه، پیشبینی واقعبینانهایه. تجربه سایر توافقنامههای تجارت آزاد نشون میده که حذف تعرفهها معمولا رشد ۲۰ تا ۵۰ درصدی ایجاد میکنه.
پرنیان
1405/06/24 06:39:37همکاری با شرکت Evro Kalem Trade Ltd و KALEM VOĆ MILADINOVIĆ تو زمینه نهالستان و پیوند خیلی عملی و مشخصه. این نوع پروژههای دقیق نشون میده که مذاکرات جدی و فنی بوده، نه فقط توافقنامههای کلی.
سامان قربانی
1405/06/24 06:57:11من تو حوزه باغبانی کار میکنم و پروژه باغهای متراکم در جیزک برام خیلی جالب بود. باغهای متراکم بازدهی بیشتری دارن و برای آب و زمین محدود منطقه مناسبترن. اگه ازبکستان این فناوری رو یاد بگیره، میتونه تولید میوهاش رو چند برابر کنه.
محمدی
1405/06/24 07:14:44بخش دامداری و فرآوری گوشت که وزارت کشاورزی صربستان بهش اشاره کرده بود خیلی مهمه. ازبکستان تقاضای رو به رشدی برای محصولات پروتئینی داره و صربستان تو این زمینه تخصص داره. این میتونه یکی از سریعترین حوزههای رشد باشه.
آیهان نجفی
1405/06/24 07:32:18گزارش خوبی بود ولی کاش درباره زمانبندی احتمالی امضای توافقنامه بیشتر توضیح میدادید. دومین نشست کمیسیون قراره ۲۰۲۷ تو ازبکستان برگزار بشه، ولی معلوم نیست مذاکرات تجارت آزاد چقدر طول میکشه. به هر حال ممنون.
روشنا شفیعی
1405/06/24 07:49:52من فکر میکنم این خبر یه درس مهم برای کشورهای منطقه داره: تنوعبخشی به شرکای تجاری یه ضرورته، نه انتخاب. ازبکستان این رو خوب فهمیده و داره با کشورهای مختلف از جمله صربستان توافقنامه امضا میکنه. ما هم باید همین کار رو بکنیم.
رحیمی
1405/06/24 08:07:26اشاره به آجیل و میوههای خشک به عنوان محصولات مورد علاقه صربستان برای واردات از ازبکستان نکته ظریفی بود. ازبکستان تو تولید این محصولات کیفیت خوبی داره و صربستان میتونه یه بازار جدید برای این محصولات باشه. خبر امیدوارکنندهای بود.
کریمی
1405/06/24 08:25:00خبر خوبی بود و تحلیل دقیقی داشت. به نظرم نکته کلیدی اینه که این توافقنامه اگه نهایی بشه، میتونه الگویی برای سایر کشورهای اروپایی باشه که با ازبکستان روابط تجاری برقرار کنن. صربستان داره نقش پیشگام رو بازی میکنه.